लिंगभाव आणि पुरुषप्रधानता
प्रा. शुभांगी जुवार
(समाजशास्त्र विभाग )
श्री लेमदेव पाटील महाविद्यालय, मांढळ (sijuwar@ghmail.com) Pin Code -441210
गोषवारा
‘लिंगभाव’ आणि ‘पुरुषप्रधानतेचा’ अभ्यास केवळ ऐतिहासिक किंवा शैक्षणिक दृष्टिकोनातून नाही, तर सामाजिक सुधारणा, समान संधी आणि स्त्रियांना सक्षमीकरण मिळवून देण्यासाठीही अत्यंत महत्त्वाचा आहे. प्राचीन काळातील विदुषी, मध्ययुगीन समाजसुधारिका आणि आधुनिक काळातील महिला नेतृत्वकर्त्या यांनी हे स्पष्ट केले की, स्त्रिया पुरुषप्रधान समाजातही आपले स्थान मिळवू शकतात. ताराबाई शिंदे, सावित्रीबाई फुले, राणी लक्ष्मीबाई, इंदिरा गांधी, मलाला युसूफझय आणि अनेक इतर स्त्रियांनी समाजातील रूढीवादी बंधन तोडले आणि महिला सक्षमीकरणाच्या दिशेने पाऊले उचलली. आजही, स्त्रिया शिक्षण, नोकरी, राजकारण, विज्ञान, क्रीडा आणि सामाजिक कार्य या सर्व क्षेत्रात पुरुषप्रधानतेला आव्हान देत आहेत. लिंगभाव आणि पुरुषप्रधानता या संकल्पनांचा अभ्यास केल्याने समाजातील असमानतेची मूळ कारणे समजून घेण्यास मदत होते. तसेच स्त्री-पुरुष समानतेसाठी आवश्यक असलेल्या सामाजिक बदलांची दिशा निश्चित करण्यासही हा अभ्यास महत्त्वाचा ठरतो. सामाजिक संस्था, परंपरा, मूल्यव्यवस्था आणि सांस्कृतिक रचना या सर्व घटकांचा लिंगभावाच्या निर्मितीमध्ये आणि पुरुषप्रधानतेच्या टिकवण्यात मोठा वाटा आहे . तसेच स्त्री-पुरुष समानतेसाठी आवश्यक असलेल्या सामाजिक बदलांची दिशा निश्चित करण्यासही हा अभ्यास महत्त्वाचा ठरतो. सामाजिक संस्था, परंपरा, मूल्यव्यवस्था आणि सांस्कृतिक रचना या सर्व घटकांचा लिंगभावाच्या निर्मितीमध्ये आणि पुरुषप्रधानतेच्या भूमिकेत महत्त्वाची भूमिका आहे. त्यामुळे समाजातील लिंगभावाच्या संकल्पनेचा आणि पुरुषप्रधान व्यवस्थेचा स्त्रियांवर व समाजावर होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास करणे आवश्यक आहे.
DOI link – https://doi.org/10.69758/GIMRJ/2602S02V14P009
Download