Gurukul International

राष्ट्रीय विकासासाठी भारतीय ज्ञान परंपरांचा आधुनिक विज्ञानासह समन्वय

श्री. अमोल सिंह रोटेले

सहाय्यक प्राध्यापक, आठवले समाजकार्य महाविद्यालय, भंडारा,

राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज, नागपूर विद्यापीठ, महाराष्ट्र, भारत – ४४१९०४

संबंधित लेखक ईमेल: roteleamolsingh@gmail.com संपर्क क्रमांक: ९४२३६३६६४०

सारांश :

भारताच्या समृद्ध ज्ञान परंपरेत आरोग्य, कृषी, शिक्षण, शासनप्रणाली आणि पर्यावरण व्यवस्थापन यांचा समावेश आहे. भारतीय ज्ञान प्रणालींचे (भा. ज्ञा. प.) (Indian Knowledge Systems (IKS) ) आधुनिक वैज्ञानिक दृष्टिकोनाशी एकत्रीकरण राष्ट्रीय विकासासाठी कसे योगदान देऊ शकते, याचे विश्लेषण या शोधनिबंधात केले आहे. आयुर्वेद, योग, देशी कृषी पद्धती, गुरुकुल शिक्षण आणि पर्यावरणीय संवर्धन यांसारख्या पारंपरिक पद्धती समकालीन समस्यांवर टिकाऊ, किफायतशीर आणि सामाजिकदृष्ट्या सर्वसमावेशक उपाय प्रदान करतात. शास्त्रीय ग्रंथ, धोरणात्मक दस्तावेज आणि वैज्ञानिक अभ्यासांचे पुनरावलोकन करून, हा शोधनिबंध प्रतिबंधात्मक आरोग्य सेवा, मानसिक कल्याण, शाश्वत कृषी, मूल्य-आधारित शिक्षण आणि पर्यावरणीय उत्तरदायित्व या क्षेत्रांमधील भा. ज्ञा. प्र. चे क्षेत्रनिहाय योगदान अधोरेखित करतो. पारंपरिक शहाणपणाची आधुनिक विज्ञानाशी सांगड घातल्यास केवळ कार्यक्षमता आणि शाश्वतता वाढत नाही, तर सांस्कृतिक वारसाही जपला जातो, असे निष्कर्षातून सूचित होते. हा एकात्मिक दृष्टिकोन भारताला सर्वांगीण विकास साधण्यासाठी आणि २०४७ पर्यंत विकसित राष्ट्र बनण्याच्या उद्दिष्टाकडे वाटचाल करण्यासाठी एक मार्गदर्शक रूपरेषा उपलब्ध करून देतो.

मुख्य शब्द:

भारतीय ज्ञान प्रणाली; शाश्वत विकास; आयुर्वेद आणि योग; स्वदेशी शिक्षण; पर्यावरणीय संवर्धन

DOI link – https://doi.org/10.69758/GIMRJ/2601S01V14P010