भारत–पाकिस्तान फाळणी: स्थलांतर आणि सांप्रदायिक हिंसा
Dr. Abhitodhan Baburao Kamble
ICSSR Post-Doctaret Fellow
Mob: 9646682516
ई-मेल :kambleabhitodhan@gmail.com
गोषवारा:
१९४७ च्या भारत-पाकिस्तान फाळणी ही आधुनिक इतिहासातील एक दुखद घटना आहे, ज्यात धार्मिक आधारावर दोन राष्ट्रांची निर्मिती झाली. ब्रिटिश राजवटीच्या समाप्तीनंतर, मुस्लिम लीगच्या दोन राष्ट्र सिद्धांत आणि काँग्रेसच्या असहमतीमुळे ही फाळणी झाली. रॅडक्लिफ लाइनद्वारे सीमांकन झाले, ज्याने पंजाब आणि बंगाल प्रांतांचे विभाजन केले. या प्रक्रियेदरम्यान मोठ्या संखेने स्थलांतर झाले, ज्यात हिंदू आणि शीख पाकिस्तानातून भारताकडे, तर मुस्लिम भारतातून पाकिस्तानाकडे स्थलांतरित झाले. हे स्थलांतर ट्रेन, जहाज आणि पायी झाले, ज्यात शरणार्थी शिबिरांमध्ये दयनीय परिस्थिती होती. या फाळणीदरम्यान सांप्रदायिक हिंसा अभूतपूर्व होती, ज्यात १० लाखांपेक्षा जास्त लोक मारले गेले. कलकत्ता, पंजाब, दिल्ली आणि कराची येथील दंगलींमध्ये हजारो हत्या, बलात्कार आणि अपहरण झाले. स्त्रियांचे अपहरण आणि जातीय शुद्धीकरण हे प्रमुख वैशिष्ट्य होते. या घटनेचे परिणाम दीर्घकालीन आहेत, ज्यात काश्मीर विवाद, शरणार्थींचा ट्रॉमा आणि भारत-पाकिस्तान संबंधांमधील शत्रुत्व समाविष्ट आहे. हे संशोधन पेपर फाळणीची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, कारणे, स्थलांतर, हिंसा आणि त्याचे दीर्घकालीन परिणाम यावर सविस्तर विश्लेषण करतो.
मुख्यमुद्दे: भारत-पाकिस्तान फाळणी, पंजाब फाळणी, सांप्रदायिक दंगे, स्थलांतर, मुस्लिम लीग, बलात्कार आणि अपहरण.
DOI link – https://doi.org/10.69758/GIMRJ/2511I10VXIIIP0002
Download